Hoe vaak komt het niet voor: mensen die in het verkeer een ander eens goed willen laten merken dat wat ze net hebben gedaan echt verkeerd was. Ze hadden niet goed genoeg naar rechts gekeken en die fout moet er even in worden gewreven. Ook bij het sporten zie en hoor je het regelmatig: 'Niet naar links schieten!' 'Dat is al de derde keer dat je in het net slaat.' Aan commentatoren geen gebrek. In het gezin idem dito: niet schreeuwen; niet met de deuren slaan; niet je zusje pesten. Het is vaak het onvermogen om het op een andere manier te zeggen.

Het kan ook anders. Ik was eens in Kuala Lumpur en kreeg in het hotel een kamer aan een drukke straat. Dat wordt lastig in slaap vallen, dacht ik. Het was en bleef verrassend rustig. De automobilisten krioelden door elkaar, maar niemand toeterde. Men hielp elkaar, hield rekening met elkaar en besefte dat ze allemaal in hetzelfde schuitje zaten. Fouten opvangen in plaats van ze te benadrukken.

Karen Pryor laat in haar boek 'Stop met blaffen' zien hoe positieve versterking werkt. Die positieve versterking die op verschillende manier kan worden gegeven, levert uiteindelijk het gewenste gedrag op. Het belangrijkste daarbij is: het gedrag wat je wenst te versterken. Het cruciale daarbij is volgens mij weten wat je wilt. Want het is namelijk vaak erg makkelijk om te zeggen dat iets niet mag of hoe iets niet moet. Maar hoe moet het dan wel, welk gedrag wil je hebben?

Het navigatiesysteem is een mooi voorbeeld. Als je een rotonde nadert en de TomTom zou zeggen: 'neem niet de eerste afslag', dan zou je waarschijnlijk raar staan te kijken en drie rondjes rijden voordat je zelf de juiste afslag hebt gevonden. Het fraaie van de navigatie is dat het zegt wat je WEL moet doen. Het is voor een kind ook veel beter om te horen wat het wel mag. Net zoals een sporter open staat voor suggesties hoe hij een punt kan maken of zichzelf kan verbeteren.

Het is eigenlijk ook merkwaardig. Een trainer weet dat hij jaren nodig heeft om iemand naar de top te brengen of op een lager niveau: een fors stuk vooruit te helpen. Iemand die aanwijzigingen krijgt over hoe hij moet schieten, slaan of gooien, zal dat niet in 1 keer goed doen. Het positief stimuleren van iedere vooruitgang is dan ook erg belangrijk. Je hoeft alleen maar langs de velden te lopen of een sportzaal binnen te gaan om te horen dat het zo er nog niet overal is.

Vermijd dus het woord 'niet' en als je weer gedrag ervaart dat anders kan: op de volgende kruising rechtdoor!